Dit schooljaar zijn vier bewoners gekoppeld aan een student van de hoveniersopleiding Aeres MBO Velp. De studenten leverden de aangelegde tuinen op die ze hebben ontworpen voor Operatie Steenbreek van de gemeente Rheden. De tuinen in Rheden waren voorheen compleet bestraat, met nagenoeg géén planten of bomen. Nu staan ze vol met onder andere inheemse planten, hergebruikte materialen, houten boomstammen, insectenhotels, een regenton, hekwerk van gevlochten wilgentenen en zelfs een blotevoetenpad is er aangelegd.

Variatie is belangrijk in de natuur, omdat er verschillende soorten planten en dieren zijn blijft de natuur in evenwicht. Deze biodiversiteit is heel goed toegepast in het beplantingsplan van de tuinen. Het doel van het project was om de hoeveelheid groen in Rheden te vergroten, waardoor de leefbaarheid van de buurt verhoogd wordt.

De vier tuinen zorgen voor meer koelte in de zomer, minder fijnstof in de lucht, minder water in het riool en het trekt vlinders en vogels aan. In overleg met de bewoners hebben Damian van Loon, Youri Lobel, Rens Ribbers en Daan Feukkink een prachtig ontwerp gemaakt en samen met andere studenten uit de hoveniersopleiding aangelegd.

Verhaal door vertellen
Wethouder Dorus Klomberg: “Niet alleen de aangelegde tuin is belangrijk, het contact dat de hoveniers hadden met de bewoners is gelijk ook aanleiding voor ontwikkeling in de buurt rondom deze woningen. De deelnemende gezinnen vertellen het verhaal verder in het dorp en daardoor komt er hopelijk nog meer vergroening in de buurt. Ook is het positief dat de studenten onderling samengewerkt hebben over bijvoorbeeld inkoop materialen of het even brainstormen over een vraagstuk. Stuk voor stuk zijn het enthousiaste hoveniers en ik ben dan ook heel tevreden over deze editie van Steenbreek!”

Goede leerschool
Elbert Roordink en Rick Jansen, docenten van de hoveniersopleiding, zijn heel trots op de mannen die de niveau 4 opleiding opzichter/uitvoerder groene ruimte volgen. “Ze gingen als een speer van start en werden door het coronavirus wel wat tegengewerkt.  Maar door goed leidinggeven hebben ze de klus geklaard; aldus Elbert Roordink. Alle studenten ontvingen voor hun inzet een mooi boek ‘Oudolf Gardens’.

Informatieavond 

Hebt u interesse om een opleiding in dit vak te volgen? Dat kan natuurlijk op het mbo maar ook voor volwassenen starten we dit jaar met de opleiding Aankomend Hovenier in de avonduren. Dan kunt u gelijk uw eigen tuin als leertuin gebruiken. Deze avond is coronaproof, er mogen maar dertig personen tegelijk in het gebouw en dat zullen we goed organiseren. U bent van harte welkom. Meer informatie over de vakopleiding.

Dinsdag 2 juni organiseerden Stichting Steenbreek, NL Greenlabel en Cobra Groeninzicht het webinar: Nationale Tuincheck biedt kansen voor gemeenten. Met dank aan de inspirerende sprekers en de circa 90 deelnemers kijkt de organisatie terug op een geslaagde versie.

Voormalig weervrouw en huidig Steenbreek ambassadeur Margot Ribberink benadrukt de noodzaak van meer groen nu de eerste vier maanden van 2020 wereldwijd al de warmste maanden ooit zijn geweest. Volgens diverse rekenmodellen is de verwachting dat geheel 2020 het warmste jaar gaat worden sinds de tellingen. Het maximale neerslagtekort in Nederland in het voorjaar is de afgelopen vijftig jaar toegenomen, met bijna 50 procent. Dit komt door een toename van de verdamping, de hoeveelheid neerslag is nauwelijks veranderd. De toegenomen verdamping is het gevolg van de toegenomen hoeveelheid zonnestraling en de stijging van de temperatuur. Na twee zeer droge jaren kampen we ook nu weer op veel plaatsen met extreme droogte waarbij de maanden juli en augustus naar verwachting weer hittegolven en extreme hoosbuien gaan brengen. We moeten ons echt allemaal voorbereiden op deze extreme weersoorten. Met meer groen kunnen we de verdamping een beetje tegenhouden, meer groen zorgt voor verkoeling van de stad en met meer groen kan het regenwater beter in de bodem zakken. Daarnaast verbindt groen mensen.

Versteningskaart
Cobra Groeninzicht heeft de verstening en de vergroening van alle tuinen in Nederland in kaart gebracht. Joost Verhagen vertelt dat zij vanaf 2015 de verstening jaarlijks monitoren met satellietbeelden en luchtfoto’s. Van elke pixel, ter grootte van een stoeptegel, berekent Cobra nauwkeurig wat het percentage verstening en vergroening is. Groene daken zijn hierin niet meegenomen aangezien bebouwing uit de versteningskaart wordt gefilterd. Voor het in beeld brengen van daktuinen levert Cobra aparte kaarten.

Je ziet dat veel bomen in de stad en in de natuur het moeilijk hebben, onder andere vanwege de droogte en hoge temperaturen. Met de versteningskaart kun je heel gericht bekijken waar problemen liggen en waar de grootste kansen te vinden zijn voor meer vergroening. De kaarten helpen ook om de bewustwording op gang te brengen nu je de verstening in voor- en achtertuinen kunt laten zien en de impact die dat voor de omgeving heeft.

Toegang tot versteningskaart
Door samen te werken met inwoners kun je zorgen voor een klimaatbestendige en gezonde leefomgeving. Aangesloten gemeenten bij Stichting Steenbreek hebben via intranet toegang tot de versteningskaarten tot buurtniveau. Inlog voor intranet kwijt? Neem dan contact op met het secretariaat van Steenbreek via info@steenbreek.nl.

Cadeau 
Cobra Groeninzicht geeft vanwege het 20-jarig bestaan ook een cadeau weg aan de bestaande én nieuwe partners van Steenbreek! Gedurende het jubileumjaar ontvangen deze een infographic over de mate van verstening. Cobra gaf eerder dit jubileumjaar al aan alle gemeenten, onderwijsinstellingen, provincies, waterschappen en non-profitorganisaties honderd miljoen weg. Honderd miljoen boomkronen welteverstaan. En dat cadeau kan nog steeds afgehaald worden! Meer informatie: Joost.Verhagen@Cobra-groeninzicht.nl.

Nationale Tuincheck
Als bekend is waar de buurten liggen met veel steen in de tuinen, kan de app van de Nationale Tuincheck een middel zijn om mensen enthousiast te krijgen om hun tuin duurzamer en groener in te richten. Lodewijk Hoekstra van NL Greenlabel vertelt dat mensen steeds vaker verder van de natuur zijn komen te staan. Aan ons allen om uit te leggen dat duurzame tuinen bijdragen aan een betere wereld. Met het maken van een hittestresskaart, zet je bewoners nog niet aan om te vergroenen. “Vaak helpt het wel om mensen te faciliteren om te vergroenen. Plaats een container in de straat voor het verwijderen van tegels, verstrek wat planten en sluit af met een barbecue. Kortom maak er een feestje van”, aldus Lodewijk.

De Nationale Tuincheck app leidt de tuinbezitter langs een aantal vragen over bijvoorbeeld de versteningsgraad, wateropvang, biodiversiteit en gebruik pesticiden. Mensen worden zo meer bewust wat ze zelf kunnen veranderen in de eigen tuin. Hoe meer gemeenten het gebruik van de Nationale Tuincheck onder bewoners stimuleren, hoe nauwkeuriger het inzicht ontstaat in de mate waarin burgers bezig zijn om hun tuin klimaatadaptief en biodivers te maken. Deze eerste versie van de app kan in een pilot bij een gemeente worden benut voor verdere doorontwikkeling. Interesse om deel te nemen aan de pilot: office@nlgreenlabel.nl.

Is het u ook opgevallen dat sinds we in de Corinacrisis zitten, mooi weer hebben?  De zon maakte overuren en de opbrengst van zonnepanelen bereikte recordhoogte. Nou is het gewoon toeval hoor dat de weerkaarten ons gunstig gezind waren. Fijn was het wel! Stel je voor dat het de afgelopen weken alleen maar grijs en nat was, dan konden we niet de tuin in. Afgelopen weken ging Nederland massaal aan de slag in eigen tuin. Tuincentra draaiden goed, hoveniers hadden veel werk. Alles ziet er fris en groen uit. Maar hoe lang nog?

De regen die afgelopen winter viel, is op de meeste plaatsen alweer verdampt. De droge weersvooruitzichten en de grote vraag naar regen in het groeiseizoen baren zorgen. De droge zomers van 2018 en 2019 hebben veel schade gebracht aan de natuur. De landbouw had zwaar te leiden. Natuurlijk hebben we van de afgelopen zomers veel geleerd. We zijn in Nederland gewend om het overtollig water zo snel mogelijk af te voeren naar de rivieren en uiteindelijk naar de zee. We waren in Nederland kampioen waterafvoer, maar dat is inmiddels veranderd.  Van kampioen waterafvoer zijn we nu kampioen water vasthouden geworden. Het IJsselmeer is daar een goed voorbeeld van, daar wordt het water vastgehouden voor de droge perioden. Maar wat als we weer zo’n droge zomer krijgen? Een derde droge zomer is funest voor de natuur. Natuurlijk kunnen we nu nog niet zeggen of we een herhaling van de afgelopen twee zomers krijgen, hoewel  experimentele seizoensverwachtingen wel wijzen op een warme en gemiddeld droge zomer. Een zomer met diverse warme tot hete perioden, afgewisseld door lokale hoosbuien met veel neerslag, maar gemiddeld droog, past in het beeld van de zomers in tijden van klimaatverandering. Hoewel we de details nog niet weten hoe de zomer van 2020 er uit gaat zien, moeten we niet afwachten, maar ons voorbereiden op dit soort zomers.

Omgeving aanpassen
Wat hebben we geleerd van de afgelopen twee droge zomers en wat kunnen we met deze kennis daar de komende zomer mee doen? We moeten onze omgeving gaan aanpassen. Meer groen en minder steen. Groen is daarbij echt dé oplossing. Op grote schaal zie je al dat steen wordt vervangen door planten, maar bij veel gemeenten en tuinbezitters is nog een wereld te winnen. Niet alle pleinen en tuinen hoeven volledig betegeld te zijn. Meer groen zorgt voor waterbuffering, verkoeling, afname hittestress en toename van de soortenrijkdom. Kijk dus waar steen vervangen kan worden door groen. En we kunnen zelf in onze tuin ook water vasthouden. De regenton is daar goed een voorbeeld van, hiermee voorkomen we dat we de leidingwater nodig hebben voor de tuin. De kans dat er een sproeiverbod komt bij extreme droogte is zeker aanwezig. We kunnen dus met relatief eenvoudige maatregelen zelf heel veel doen voor een fijne woonomgeving en ons milieu zonder dat we daar nu flink de portemonnee voor moeten trekken. En nog een tip: kijk ook naar de subsidiemogelijkheden in uw gemeente.

Margot Ribberink
Ambassadeur Stichting Steenbreek
Voormalig weervrouw RTL 4

Niet helemaal vergelijkbaar met Covid-19, want weliswaar een menselijke aandoening, jaarlijks terugkerend, en vrij onuitroeibaar, maar in tegenstelling tot Covid op korte termijn niet schadelijk voor degene die er aan lijdt, is een ziekte die zich vanaf de tweede wereldoorlog vanuit Wimbledon (UK) over de hele wereld heeft verspreid. Ik bedoel de gazonitis. In België ook bekend als grasperk-koorts of pelousitis. Deze ziekte, die erop neer komt acuut te willen wegmaaien wat meer als twee centimeter boven de grond groeit, is hoogst besmettelijk, duur, en ook vrij klimaatdestructief.

De besmettingskans is groot omdat gazonitis zich op een veelheid van menselijke neigingen kan vermeerderen. Ik noem er een paar:

  • De angst overwoekerd te worden (onkruid, mossen, distels).
  • Weerzin tegen alles wat zomaar zijn eigen gang gaat. Bizar is wel dat lijders aan gazonitis vaak enthousiast projecten toejuichen die neerkomen op het uitzetten van beren en wolven in gebieden waar talloze veeboeren de kost proberen te verdienen.
  • Verslaving aan ideaalbeelden in films.
  • De vrees niet voor normaal te worden aangezien omdat je nog niet op tijd gemaaid hebt.
  • Ik maai dus ik besta.

Oké, het zal een combinatie van al die dingen zijn, of iets anders, want elk mens heeft zijn eigen smaak. Het laat me eigenlijk koud, en roken is erger, ware het niet dat momenteel de biodiversiteit instort, en het klimaat naar onleefbaarheid evolueert. Komt dat door gazonitis?

Ja ook. In de eerste plaats kleeft aan die sport met al haar motorisch geweld en toeleverende industrie een heel behoorlijk emissieplaatje. In de tweede plaats is dit superkort houden van de grasmat superslecht voor het insectenleven om ons heen. Voor spinnen, mijten, vliegen, springstaarten, duizendpoten, kevers, bijen, hommels is uw grasmat hun winkel, en thuis. Ze hebben zomers bloei van gras en kruiden nodig om hun levenscyclus te volbrengen, en ‘s winters stengelig materiaal om te overleven.

Dit wordt al dertig jaar onderkend. Er zijn in Europa grote subsidiestromen de landbouw ingesluisd om boeren te verleiden niet voor 15 juli te maaien om op die manier de razendsnelle daling van insecten- en vogelsoorten te remmen. Maar weinig boeren lieten zich verleiden dat pad te bewandelen. Het was te smal voor hun tractoren, zeg maar. De afbraak gaat door, en wordt nu heviger versneld door de klimaatveranderingen die veel desynchronisatie op de tijdsschaal van voedsel-beschikbaarheid en reproductieperioden van alles wat rond uw huis leeft veroorzaakt. Merels, egels, hagedissen, padden, hommels en insecten tateren allemaal achteruit. Verruwing van gazons die als een lappendeken onze woongebieden dooraderen, zou dat kunnen keren.

Een tweede voordeel van het gazon te laten uitgroeien en maar éénmaal per jaar te maaien, bijvoorbeeld met een zeis of bosmaaier, is het feit dat vanwege de steeds frequentere en heviger hittegolven dit de enige manier is om überhaupt nog begroeiing rond uw huis over te houden. Lang gras vol kruiden houdt heel veel vocht en reserves vast en voorkomt dat tijdens hitte en droogte de grond meteen beton wordt, de kale grasmat dood gaat, de humus eronder verbrandt, en het bodemleven (incl. wormen) totaal wordt uitgeroeid.

Dus, strijk eens over uw hart, maai minder, en gun het leven om u heen ruimte en plek voor groei, bloei, en aftakeling, zodat het zich kan voortzetten tot in lengte van tijd.

Jac B. Nijssen
Bron: www.duurzaamnieuws.nl

Lees ook Te veel gazon is dodelijk

Als eerste woningcorporatie in Nederland heeft Wonen Midden-Delfland zich aangesloten bij Stichting Steenbreek. De woningcorporatie verhuurt circa 1650 woningen in de gemeente Midden-Delfland en ziet als haar belangrijkste maatschappelijke bijdrage het investeren in duurzame en betaalbare huizen voor mensen met een smalle beurs.

‘Wij zijn al veel bezig met verduurzamen en ook vergroening vinden we belangrijk. Dat sluit dus mooi aan bij de doestellingen van Stichting Steenbreek’, zegt Melissa Penning, als senior medewerker Wonen bij Wonen Midden-Delfland betrokken bij sociaal beheer en leefbaarheid. Het eerste contact tussen Stichting Steenbreek en de woningcorporatie ontstond begin van dit jaar tijdens een overleg op het gemeentehuis. ‘In onze prestatieafspraken voor dit jaar hebben we afgesproken dat wij samen met de gemeente een actie opzetten om de tuinen in de gemeente te verduurzamen. Ons contact bij de gemeente opperde toen het idee om iemand van Steenbreek uit te nodigen. Wij dachten na over acties om te vergroenen en daar onze huurders actief bij te betrekken. Steenbreek heeft behoorlijk wat ervaring met het opzetten van zulke acties en voor ons is het heel waardevol om daar gebruik van te kunnen maken en om bij vragen een beroep op de kennis binnen de organisatie te kunnen doen.’

Ambassadeursrol
Wonen Midden-Delfland gaat voor Steenbreek een ambassadeursrol vervullen en de doelstelling van de stichting, de vergroening van de publieke en particuliere ruimte, uitdragen. Stichting Steenbreek ondersteunt de aangesloten gemeenten, provincies en waterschappen met een activiteitenpakket om zo de negatieve gevolgen van de verstening om te zetten in de positieve effecten van vergroening. Meer groen betekent bijvoorbeeld het verminderen van de risico’s van wateroverlast en opwarming van het stedelijk gebied. Bovenstaande motivatie en argumentatie zijn ook voor woningcorporaties van toepassing. Groen is de aanjager voor kwaliteit in de woon- en werkomgeving van de toekomst.

Penning: ‘Ik denk dat wij als organisatie op het gebied van vergroening wel vooroplopen in vergelijking met andere woningcorporaties. Overigens is de gemeente Midden-Delfland daar ook heel druk mee. Wij vinden het dus samen belangrijk dat hier aandacht voor komt, bijvoorbeeld middels gezamenlijke acties.’

Beleid buitenruimte
Het eerste positieve effect van de contacten is dat woningcorporatie Wonen Midden-Delfland de intentie heeft een voorwaarde in het beleid buitenruimte met betrekking tot tuinen en balkons aan te passen. ‘Daar staat nu in dat 10 procent van de tuinen onbetegeld moet blijven en dat is eigenlijk veel te weinig. Dat willen we dus aanpassen. We zijn daar nog over in gesprek met de huurdersvereniging want die heeft daar ook iets in te zeggen. We moeten ook kijken hoe we gaan handhaven. Ik kan me voorstellen dat wij alleen bij mutaties, dus als de huur wordt opgezegd, zorgen dat in ieder geval de tuin niet vol ligt met tegels. Dat moet allemaal nog uitgewerkt worden.’

Voor het project De Kreek in Den Hoorn, waar onlangs de eerste woningen zijn opgeleverd, is al afgesproken dat de tuinen maar voor 50 procent betegeld mogen worden. Dit project is ontworpen met extra aandacht voor een groene en duurzame leefomgeving. De woningen hebben zonnepanelen, zijn gasloos en een deel van de woningen heeft een grindkoffer in de achtertuin om wateroverlast te voorkomen.

Acties
Naast woningcorporatie Wonen Midden-Delfland hebben zich inmiddels al ruim 130 gemeenten aangesloten bij Stichting Steenbreek, evenals zes provincies en vier waterschappen. Deelnemende gemeenten organiseren onder de naam Operatie Steenbreek verschillende acties om samen met inwoners en bedrijven te vergroenen. Acties zijn onder meer ‘Tegel eruit, plant erin’, korting bij de aanschaf van regentonnen, het aanleggen van voorbeeldtuinen, het maken van insectenhotels en het vergroenen van een straat samen met de buurtbewoners.