Gemeenten alsook bewoners zijn actief om de openbare ruimte en de eigen tuinen verder te vergroenen. Een goede ontwikkeling om onze omgeving klimaatbestendig te maken en de biodiversiteit te verbeteren. Maar naast deze voordelen, kan de aanleg van meer groen en blauw risico’s met zich meebrengen. Stichting Steenbreek en RIVM hebben over dit onderwerp dinsdag 25 augustus een geslaagd webinar georganiseerd.

Steenbreek ambassadeur Margot Ribberink gaf eerst de laatste inzichten rondom het huidige klimaat. Augustus stond regionaal in het teken van een tropenhittegolf. Met grote gevolgen voor de gezondheid met zo’n 400 overledenen vanwege de extreme hitte in week 33. “Ik verbaas me niet meer over hoge temperaturen maar de lange duur van deze hittegolf in combinatie met de warme nachten, dat baart me echt wel zorgen”, aldus Ribberink. Een gemiddelde temperatuurstijging wereldwijd van 1,1 graad lijkt heel weinig. In Nederland en de rest van Europa gaat het nog harder met gemiddeld 2 graden warmer. Onderzoekers kunnen dit nog niet verklaren. Ons binnenland wordt droger en droger doordat er minder neerslag valt en de verdamping door de zon groter is. In de kustgebieden valt in de zomer vaker neerslag en kan men droogte niet koppelen aan klimaatverandering. Met grote gevolgen en schade voor de natuur en landbouw. Vanwege de lage waterstanden in rivieren en meren, loopt de temperatuur van het water op. Daarmee krijgen we weer te maken met de groei van blauwalgen. September gaat naar verwachting droog en zonnig verlopen met wederom temperaturen boven het gemiddelde. We moeten ons voorbereiden op het extreme weer en de ruimte om ons heen klimaatbestendig inrichten. Met meer groen kunnen we de verdamping een beetje tegenhouden, bomen werken als airco’s in stad en dorp en met meer groen kan het regenwater beter in de bodem zakken. Al dat groen zorgt verder voor het verbeteren van de biodiversiteit. En groen verbindt mensen.

Mogelijke risico’s van infectieziekten door muggen en teken
Marieta Braks, medisch entomoloog bij RIVM, deelt de actuele stand van zaken rondom infectieziekten veroorzaakt door muggen en teken. Voor mensen zijn tekenbeten en ziektes zoals Lyme en tekenencefalitis de grootste risico’s van een teek. Voor muggen zijn dat muggenbeten, infectieziektes en natuurlijk het irritante gezoem. Al 12 jaar wordt in Nederland een streng beleid gevoerd om de komst van de in Europa oprukkende tijgermug te voorkomen. Nederland wordt weliswaar aantrekkelijker vanwege het opwarmende klimaat maar een eventuele komst van de tijgermug wordt vooral veroorzaakt door passieve transport door mensen.

Vanwege klimaatverandering worden er oplossingen gezocht in de vorm van onder andere meer groen en blauw. We maken ecologische verbindingen en ruimte voor meer natuur. We reizen als mens de hele wereld over en als we niet oppassen dan nemen we zelf bepaalde ziektekiemen mee terug. Om risico’s voor infectieziekten te vermijden, kunnen we ervoor kiezen om de aanwezigheid van groen en blauw te beperken. Dit is uiteraard geen oplossing vanwege klimaatverandering. Voor overheden ligt daarom een belangrijke rol weggelegd om te zorgen voor de juiste voorlichting naar bewoners. Haal kennis in huis en maak de juiste kosten/baten afweging bij de inrichting van het openbaar gebied. En een belangrijk advies volgens Braks: “Kweek in eigen buurt geen muggen en teken”. Muggenoverlast wordt bijna altijd veroorzaakt door aanwezigheid van broedplaatsen in de directe omgeving. Voorkom stilstaand water, check dit wekelijks en adviseer bewoners om te zorgen voor een goed afgesloten regenton.

Webinar gemist? Steenbreekdeelnemers kunnen via intranet het gehele webinar terugkijken.

Op verzoek van Rijkswaterstaat heeft Natuurlijk Delfland de soortenrijkdom aan planten in vier delen langs de berm van de A4 tussen Delft en Schiedam bekeken. Het blijkt dat de soortenrijkdom aan kruiden niet veel verschilt. De controlestroken zonder extra inzaaien zien er natuurlijker uit voor de regio dan de twee ingezaaide stroken. Daar zijn soorten aan het woekeren die dat normaal gesproken niet doen. Bovendien staan daar soorten die niet thuis horen in een grazige berm en op termijn weer zullen verdwijnen.

Langs de A4 tussen Delft en Schiedam is aan de westzijde een Honey Highway ingericht, aan de oostzijde is een ander bloemrijk mengsel ingezaaid en tegen Schiedam is in twee controlestroken helemaal niets ingezaaid. Het blijkt uit een studie van de Vlinderstichting en EIS dat deze drie delen voor verschillende insectengroepen wel wat verschillend uitwerken, maar niet uitgesproken.

Uit ecologisch standpunt bekeken is het advies om alleen de regionale graslandsoorten te gebruiken voor het inrichten van grazige bermen en die zijn meestal voldoende voorhanden in de zaadbank in de grond of de omgeving. In voorkomende gevallen kan worden ingezaaid met een mengsel dat de provincie Zuid-Holland aanbeveelt. Natuurlijk Delfland volgt de initiatieven om de insecten, met name bijen, in de regio te stimuleren. Overal worden bijenlinten en Honey Highways ingericht met kleurrijke bloemenmengsels. De vraag is of dat op de langere termijn bestendig is of dat de Delflandse bermflora het terrein weer terug zal veroveren.

Natuurlijk Delfland
Natuurlijk Delfland staat voor een natuurlijke leefomgeving. Een vereniging waarvan de leden actief bezig zijn met natuurstudie, natuureducatie en natuurbescherming. Via deze N’s komen we tot een duurzame en robuuste natuur. Door excursies, lezingen, cursussen, inventarisaties, advisering en natuurbeheer worden deze doelen vorm gegeven. De activiteiten zijn in drie categorieën te verdelen: voor de gezelligheid, voor mensen die meer willen weten en voor specialisten. Dit alles rond onderwerpen van de natuur bij ons in de buurt.

Nederland doet dit jaar voor de 3e keer mee aan de Europese verkiezing Tree of the Year. SBNL Natuurfonds in Leersum selecteert exclusief de Nederlandse inzending voor deze verkiezing in samenwerking met dagblad Trouw. Uit 87 aangemelde bomen met de bijbehorende verhalen heeft de jury van de Boom van het Jaar-verkiezing 12 bomen (1 voor iedere provincie) genomineerd. De jury bestaat uit Frits Mohren, Gerbrand Bakker, Beatrix Kleuver, Paul Makken en Maaike Brasz.

Dit zijn de 12 provinciale genomineerden:

  1. Drenthe: De mooiste treurbeuk ooit in Gieten
  2. Flevoland: De schietwilg van de Kamperweg in Ens
  3. Friesland: De kranige vlierbes bij Griltjeplak op Terschelling
  4. Gelderland: De oude Mariaboom in Hattem
  5. Groningen: De rode beuk in Domies Toen te Pieterburen
  6. Limburg: De Settela-eik in Born
  7. Noord-Brabant: De Moeierboom in Etten-Leur
  8. Noord-Holland: De Boom Die Alles Zag, Amsterdam
  9. Overijssel: De Boomtuin van Diepenheim
  10. Utrecht: De veldesdoorn van Doornburgh
  11. Zeeland: De tweestammige vleugelnoot in Middelburg
  12. Zuid-Holland: De linde van Mookhoek, een ultieme overlever

Van 28 augustus tot 14 oktober (12.00 uur) mag iedereen in Nederland stemmen op de boom van zijn/haar keuze via de website www.deboomvanhetjaar.nl. De boom met de meeste stemmen wordt uitgeroepen tot De Boom van het Jaar 2020. Deze winnaar wordt eind oktober/begin november feestelijk gehuldigd en is tevens de Nederlandse inzending voor de European Tree of the Year 2021. Deze Europese verkiezing bestaat sinds 2011 en wordt georganiseerd door de Environmental Partnership Association (EPA). Nederland is een van de 16 deelnemende landen.

De Boom van het Jaar
De Boom van het Jaar 2020 draait om markante bomen met een bijzonder verhaal. Het kan gaan om een historisch verhaal of om een boom met een bijzondere waarde voor een dorp of stad. De boom die een natuurramp overleefde, of die op het schoolplein generaties scholieren aan zich voorbij zag trekken. De boom waaronder al sinds mensenheugenis het dorpsfeest plaatsvindt. Bomen vertolken een emotionele waarde, zij vertellen ons verhalen die het waard zijn gedeeld en herinnerd te worden. De Heksenboom van Zwarte Kaat op Landgoed Ten Vorsel (provincie Noord-Brabant) werd afgelopen jaar in Nederland met 9840 stemmen gekozen tot Boom van het Jaar 2019.

Maandag 31 augustus is het zover. Wethouder onderwijs, welzijn en zorg, Grete Visser, opent het nieuwe groene schoolplein van Montessorischool Nijmegen-Oost. Ruim 2200 tegels maakten plaats voor groen! Door de aanleg van een groen schoolplein hebben de leerlingen meer mogelijkheden om ervaringen op te doen in de natuur. Ook worden ze door het natuurlijke terrein uitgedaagd tot een andere manier van spelen. Wat de aanpak van deze school bijzonder maakt, is dat alle kleuterlokalen een buitendeur hebben gekregen. Hierdoor kunnen de kleuters gemakkelijk óp het groene schoolplein, in de frisse buitenlucht, les krijgen.

Groene boost
Na een lange aanloop is het schoolplein een heel stuk groener geworden. De subsidie van de provincie Gelderland en de ondersteuning vanuit de gemeente Nijmegen, de Bastei en Operatie Steenbreek, heeft een boost gegeven om het schoolplein sneller groener te krijgen. Er waren al plannen en financiën en ook initiatieven van ouders en kinderen, maar dat alleen was niet genoeg voor een sterke impuls.

Trots
De medewerkers van de school zijn ontzettend blij en trots dat ze nu een mooi groen schoolplein kunnen openen. Siward van der Velden van ‘Natuurlijk van der Velden’ heeft samen met leerkrachten, leerlingen en de directeur Ilse Buijtels het ontwerp gemaakt. Het oorspronkelijke idee was om alleen het kleuterplein te vergroenen, maar er is óók al een mooi begin gemaakt met het grote plein voor de hogere groepen. Er zijn nog volop aanvullende ideeën voor de beide pleinen. Die probeert de school stapsgewijs te realiseren. Het is goed om nog iets te wensen over te hebben!

12 groene schoolpleinen!
Mede door de subsidie van de Provincie Gelderland gaan steeds meer scholen in Nijmegen aan de slag met een groen schoolplein. De stad is inmiddels 12 groene schoolpleinen rijker! En er zijn ook nieuwe schoolpleinen op komst. Een groen plein kent vele voordelen. Bij zware regenbuien zakt het regenwater gemakkelijk in de grond en komen schoolpleinen niet blank te staan. Met de stijgende temperaturen in de zomer biedt een groen schoolplein koelte en kan er toch lekker buiten worden gespeeld. Bovendien is groen gezond en biedt een groen schoolplein meer creatieve uitdagingen voor de leerlingen. Een groene revolutie is gaande onder het motto van Operatie Steenbreek: ‘Stenen eruit, GROEN erin!’. De afdeling Natuur- en Milieueducatie (NME), van De Bastei ondersteunt scholen in het proces naar een groen schoolplein.

Een heerlijke tuin om te spelen, relaxen of te tuinieren is voor tuinbezitters de normaalste gang van zaken. Helaas hebben zo’n 2,4 miljoen huishoudens in Nederland deze mogelijkheid thuis niet. Ingegeven vanuit de lockdown tijdens corona is het platform Deeltuinen opgericht. Hier kun je een tuin van iemand anders reserveren voor een paar uur, een hele dag of zelfs een nacht.

Het initiatief voor ‘Deeltuinen’ komt van tuinbezitter Martijn Neuvel uit Hoorn. Hij kreeg tijdens de lockdown het idee om een soort Airbnb voor tuinen op te richten. Met als groot verschil dat dit platform gratis en niet commercieel is voor zowel de tuineigenaar als de ‘huurder’. Deeltuinen is sinds de start dit voorjaar gelijk een groot succes. Op dit moment worden al zo’n 100 tuinen verspreid over heel Nederland gedeeld met anderen. Deze tuinen variëren van groot tot klein, in stad en dorp en van groen tot versteend.

Vernieuwde website
Deeltuinen wordt gerund door vrijwilligers. Met het groter worden van het platform, is het voor vrijwilligers steeds lastiger om bij te houden. Met 100 tuinen lukt het nog wel maar de missie van Deeltuinen is voor heel Nederland een tuin op fietsafstand. Dan hebben we het over duizenden tuinen. Sinds deze week is daarom -met dank aan reclamebureau DEVANI- een vernieuwde website met een geautomatiseerd proces gelanceerd.

Groen verbindt
Deelnemers wordt gevraagd of ze hun tuinen educatief willen inzetten, om te spelen, relaxen of zelfs logeren maar bijvoorbeeld ook bij hulp met tuinieren. Dit laatste kan zeker interessant zijn voor ouderen die moeite hebben om zelf hun tuin te onderhouden. Het delen van tuinen kan verder een rol spelen in de strijd tegen eenzaamheid of bijvoorbeeld ter voorkoming van hittestress gedurende een warme periode. Stichting Steenbreek ondersteunt het initiatief van Deeltuinen vanwege de sociale impact want groen verbindt mensen.

Tuineigenaren kunnen zelf een profiel aanmaken via de website, wie gebruik wil maken van een tuin kan op de website in de online agenda een dagdeel reserveren. Hoe meer tuinen in Nederland worden aangeboden, hoe meer mensen elkaar kunnen helpen.

Gemeenten staan voor de uitdaging om te zorgen dat een (her)inrichting van een straat of wijk klimaatbestendig is. Voor wateroverlast en waterveiligheid is dit vaak wel duidelijk. Voor hitte is dat nog minder bekend. En dat is zorgelijk want hitte kan leiden tot extra sterfte en zal het leven in de stad bovendien steeds vaker minder aangenaam maken.

Duidelijk is dat er aandacht nodig is op het sociale vlak (o.a. in de zorg), voor gebouwen (koele binnenruimtes) en voor de buitenruimte. Voor stedenbouwkundigen, landschapsarchitecten, projectontwikkelaars, waterbeheerders en andere professionals bij gemeenten is het belangrijk om te weten welke eisen er gesteld moeten worden aan hittebestendige ontwerpen van stad, wijken en straten.

Ontwerprichtlijnen
Hogeschool van Amsterdam, Hanzehogeschool Groningen, Wageningen Environmental Research en Tauw hebben een consortium gevormd met een twaalftal gemeenten en twee gemeentelijke samenwerkingsverbanden. Onderzoekers en professionals werkzaam bij deze gemeenten hebben de afgelopen twee jaar onderzocht hoe gemeenten beter inzicht kunnen krijgen op de hitteopgave en welke maatregelen en ontwerprichtlijnen effectief zijn. Dit onderzoek is gericht op het hittebestendig inrichten van de buitenruimte. Op basis hiervan zijn een drietal bruikbare en toetsbare ontwerprichtlijnen geformuleerd die gemeenten kunnen hanteren bij het (her)inrichten van de openbare ruimte:

  1. Afstand tot koelte: Iedere woning moet zich voldoende dicht bij een aangename en aantrekkelijke koele verblijfsplek bevinden (voorstel: binnen 300 meter)
  2. Percentage schaduw: Er is op het heetst van de dag voldoende schaduw op belangrijke looproutes zodat essentiële functies in de stad voor iedereen bereikbaar blijven (voorstel minimaal 40%). Ook is er op het heetst van de dag op loopgebieden in buurten voldoende schaduw (voorstel minimaal 30%), zodat buurten aantrekkelijk blijven.
  3. Percentage groen per buurt: Er moet zoveel groen zijn dat er verdamping kan optreden en de gemiddelde luchttemperatuur wordt beperkt.

Met de voorgestelde richtlijnen is de hitteopgave tot eenvoudig hanteerbare regels teruggebracht. De richtlijnen maken het mogelijk om hitte als een extra ontwerpeis bij een (her)inrichtingsproject te hanteren. Kijk hier voor het volledige rapport van het onderzoeksconsortium hittebestendige stad.

Werken aan biodiversiteit past ons allemaal. Gelukkig nemen steeds meer mensen initiatief om hun steentje bij te dragen, ook in de eigen omgeving. Provincie Drenthe heeft daarom een beknopt draaiboek voor initiatiefnemers ontwikkeld om iedereen een stukje op weg te helpen tot een meer ecologisch beheer van openbaar groen, zoals bermen en slootkanten.

Download hier de PDF van het draaiboek.

Gemeente Rheden gaat minder vaak de gazons maaien. Niet uit bezuinigingsoverwegingen maar om de biodiversiteit te verhogen. Door minder te maaien ontstaat een grotere variatie aan bloemen, kruiden, bijen en vlinders. De Gelderse gemeente is al langer actief met groene maatregelen en acties. Voor dit jaar staat een beleidsnota over biodiversiteit op de planning. ‘We zijn één van de groenste gemeenten
van Nederland en adel verplicht’, zegt wethouder Marc Budel.

Lees hier het volledig artikel uit Vakblad Groen.

Albertha Postma is één van de drijvende krachten achter het project ‘Ontmoeting in het groen’ dat een braakliggend stuk grond naast de Tuindorpschool in Den Helder omtoverde tot een groene oase. Dit project won in 2019 de aanmoedigingsprijs van de Steenbreektrofee.

Bij klimaatverandering leggen we er meestal de nadruk op dat het gemiddeld warmer zal worden, omdat er meer CO2 in de lucht zit. Dat klopt, maar in de afgelopen jaren hebben we zelf al ondervonden dat er voor het weer in Nederland ook andere consequenties zijn. Dit heeft weer gevolgen voor de keuze van ons plantenassortiment in de openbare ruimte en tuin. De vraag is dan ook, wat wordt nu de ideale beplanting?

Download de folder voor meer informatie